મહામૃત્યુંજય મંત્રનો અર્થ, જાપ કેવી રીતે કરવો ? શુ ફળ મળે ? કોણે કરી તેની રચના, જાણો સંપૂર્ણ માહિતી

હિંદુ ધર્મમાં ભગવાન શિવને સૌથી શક્તિશાળી દેવતા માનવામાં આવે છે. ભગવાન શિવના મહામૃત્યુંજયના જાપ કરતાં આધ્યાત્મિક સાધના કરવી વધુ ફાયદાકારક છે. અન્ય તમામ સંસ્કૃત મંત્રો કરતાં મહામૃત્યુંજય મંત્ર વધુ પ્રચલિત છે. આ મંત્રને “રુદ્ર મંત્ર” અથવા “ત્ર્યમ્બકમ મંત્ર” તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

આ મંત્રની પંક્તિઓનો ઉલ્લેખ પ્રાચીન પવિત્ર ગ્રંથ ઋગ્વેદ માં કરવામાં આવ્યો છે, જે પાછળથી “યજુર્વેદ” માં પણ જોવા મળે છે. અમુક સમયે તેને મંત્ર-સંજીવની મંત્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, કારણ કે તે શુક ઋષિને આપવામાં આવેલ જીવન-પુનઃસ્થાપનનું તત્વ છે.

એવું માનવામાં આવે છે કે, મહામૃત્યુંજય મંત્ર માત્ર શારીરિક સ્વભાવના ઉપચારમાં જ નહીં પરંતુ માનસિક શાંતિ માટે પણ વધુ ઉપયોગી છે. આ એક શક્તિશાળી મંત્ર છે જે દેવતાઓના દેવ મહાદેવને સમર્પિત છે.

ત્રિદેવતાઓમાંના એક (ભગવાન બ્રહ્મા, ભગવાન વિષ્ણુ અને ભગવાન મહેશ) જે દુષ્ટ શક્તિઓનો નાશ કરવા માટે જાણીતા છે.

ભગવાન શિવ મૃત્યુ સંબંધિત તત્વોના રક્ષક છે, તેથી જ અકુદરતી મૃત્યુથી બચવા માટે દરરોજ 108 વાર મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

મહામૃત્યુંજય મંત્ર:

ઓમ ત્ર્યમ્બકમ યજામહે સુગન્ધીમ પુષ્ટિવર્ધનમ ઉર્વારુકમિવ બંધનામ્ર તિર્મુક્ષ્ય મમૃતાત્

‘‘ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिम् पुष्टिवर्धनम् ।

उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात् ||’’

– शुक्ल यजुर्वेद, माध्यंदिन संहिता, अध्याय ६, सूक्त ६०

મહામૃત્યુંજય મંત્ર 32 શબ્દોનો બનેલો છે અને આ મંત્રની આગળ ‘ઓમ’ લગાવવાથી શબ્દોની કુલ સંખ્યા 33 થાય છે. તેથી જ મહામૃત્યુંજય મંત્રને ‘ત્રયસ્ત્રીશરી’ મંત્ર પણ કહેવામાં આવે છે.

મહા શબ્દનો અર્થ “સર્વોચ્ચ” અને મૃત્યુ શબ્દનો અર્થ “મૃત્યુ” થાય છે જ્યારે જય શબ્દનો અર્થ “વિજય” થાય છે. મહામૃત્યુંજયનો અર્થ થાય છે ખરાબ વસ્તુઓ પર વિજય. દેવતા શિવ દુષ્ટ શક્તિઓનો નાશ કરનાર છે. 

મહામૃત્યુંજય જાપ મુખ્યત્વે લાંબા સમય સુધી ચાલતા રોગોથી છુટકારો મેળવવા અને લાંબુ આયુષ્ય મેળવવા માટે કરવામાં આવે છે. રોજ 108 વાર મહામૃત્યુંજયનો જાપ કરવાથી વધુ લાભ થાય છે, રોગોમાં મટાડવું, માનસિક તણાવ.

આ એક શક્તિ મંત્ર ભગવાન શિવ સાથે સંબંધિત છે, જ્યારે જીવનમાં પરિસ્થિતિ બગડે છે ત્યારે મહામૃત્યુંજયનો જાપ કરવાથી જટિલ જીવનમાંથી મુક્તિ મળે છે. જે લોકો મૃત્યુશય્યા પર છે તેમના માટે મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ ઉપાય તરીકે કામ કરે છે.

મહામૃત્યુંજય મંત્રનો અર્થ:

ઓમ – ઓમકારના રૂપમાં ભગવાન શંકર

ત્ર્યમ્બકમ – તમારી ત્રણ આંખોવાળી સુંદર

યજામહે – અમે પૂજા કરીએ છીએ, કૃપા કરીને અમારા જીવનમાં

સુગંધીમ – ભક્તિની સુગંધ આપો,

પુષ્ટિવર્ધનમ્ – આનંદમાં વધારો.

ઉર્વરુકામીવ – જે રીતે ફળ સરળતાથી મળે છે

બંધનન – વૃક્ષના બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે, તે જ રીતે

મૃત્યુર્મુક્ષ્ય – મૃત્યુના બંધનમાંથી મુક્તિ આપનાર

મમૃતા – મને અમૃતનો દરજ્જો આપો.

મહામૃત્યુંજય મંત્રનો અર્થ એ છે કે અમે તમારા ભગવાન શિવની પૂજા કરીએ છીએ. તમે તે આનંદ છો જે અમને પોષણ આપે છે, આપણું સ્વાસ્થ્ય પુનઃસ્થાપિત કરે છે અને અમને (લોકોને) ખીલે છે.

 આ મહા મૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવાનો શ્રેષ્ઠ સમય (મુહૂર્ત) બ્રહ્મ મુહૂર્ત છે જે સવારે 4:00 વાગ્યાનો માનવામાં આવે છે.

 મહા મૃત્યુંજય જાપ હંમેશા શુદ્ધ વાતાવરણમાં કરવો જોઈએ. જેથી તમારું મન તે બધી ચિંતાઓને દૂર કરી શકે અને તમારો આખો દિવસ સકારાત્મક અને પ્રેરિત રહી શકે.

મહામૃત્યુંજય મંત્રની રચના

મહામૃત્યુંજય મંત્રની ઉત્પત્તિ વિષે પૌરાણીક કથા પ્રચલિત છે. કથા મુજબ શિવ ભક્ત ઋષિ મૃકંડુએ સંતાન પ્રાપ્તિ માટે ભગવાન શિવની કઠોર તપસ્યા કરી. તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન શિવે ઋષિ મૃકંડુને ઈચ્છા મુજબ સંતાન પ્રાપ્ત થવાનું વરદાન તો આપ્યું પણ શિવજીએ ઋષિ મૃકંડુએ જણાવ્યું કે, તે પુત્ર અલ્પાયુ હશે. તે સાંભળતા જ ઋષિ મૃકંડુ ચિંતિત થયા. થોડા સમય પછી ઋષિ મૃકંડુને પુત્ર રત્નની પ્રાપ્તિ થઇ. અન્ય ઋષીઓએ જણાવ્યું કે, આ સંતાનની ઉંમર માત્ર 16 વર્ષની જ રહેશે. આ સાંભળી ઋષિ મૃકંડુ દુ:ખી થઇ ગયા.

જયારે તેમની પત્નીએ તેમના દુઃખનું કારણ પૂછ્યું તો તેમણે સંપૂર્ણ વાત જણાવી. ત્યારે તેમની પત્નીને કહ્યું કે, જો શિવજીની કૃપા થશે, તો આ વિધાન પણ ટળી જશે. ઋષિએ પોતાના પુત્રનું નામ માર્કેન્ડેય રાખ્યું અને તેને શિવ મંત્ર પણ આપ્યો. માર્કેન્ડેય શિવ ભક્તિમાં લીન રહેતા. જયારે સમય નજીક આવ્યો તો ઋષિ મૃકંડુએ પુત્ર માર્કન્ડેયને તેના અલ્પાયુની વાત જણાવી. સાથે જ તેમણે એ આશ્વાસન પણ આપ્યું કે, જો શિવજી ઈચ્છે તો તે ટળી જશે.

માતા પિતાનું દુઃખ દુર કરવા માટે માર્કેન્ડેયે શિવજી પાસે દીર્ઘાયુનું વરદાન પ્રાપ્ત કરવા માટે શિવજીની આરાધના શરુ કરી દીધી. માર્કન્ડેયજીએ દીર્ઘાયુ વરદાનની પ્રાપ્તિ માટે શિવજીની આરાધના માટે મહામૃત્યુંજય મંત્રની રચના કરી અને શિવ મંદિરમાં બેસીને તેનો અખંડ જાપ કરવા લાગ્યા.

સમય પૂરો થયા પછી માર્કન્ડેયના પ્રાણ લેવા માટે યમદૂત આવ્યા પણ તેમને શિવની તપસ્યામાં લીન જોઇને તે યમરાજ પાસે પાછા જતા રહ્યા અને સંપૂર્ણ વાત જણાવી. પછી માર્કન્ડેયના પ્રાણ લેવા માટે સ્વયં સાક્ષાત યમરાજ આવ્યા. યમરાજે જયારે પોતાનો પાશ જયારે માર્કેન્ડેય ઉપર ફેંક્યો, તો બાળક માર્કેન્ડેય શિવલિંગને ભેટી પડ્યો આ કારણોસર યમરાજની પાસ ભૂલથી શિવલિંગ ઉપર જઈને અથડાઈ. યમરાજના આ પગલાંથી શિવજી ઘણા ક્રોધિત થયા અને માર્કન્ડેયના રક્ષણ માટે ત્યાં પ્રગટ થયા. પછી યમરાજે વિધિના નિયમની યાદ અપાવી.

ત્યારે શિવજીએ માર્કન્ડેયને દીર્ઘાયુનું વરદાન આપીને વિધાન જ બદલી દીધું. સાથે જ એ આશીર્વાદ પણ આપ્યા કે, જે કોઈ પણ આ મંત્રનો નિયમિત જાપ કરશે તે ક્યારેય અકાળે દુનિયામાંથી વિદાય નહિ લે.

મહામૃત્યુંજય મંત્રનું મહત્વ:

આ ધાર્મિક મહા મૃત્યુંજય મંત્ર છે જે વ્યાપકપણે ત્ર્યમ્બકમ મંત્ર તરીકે ઓળખાય છે. ઘણા લોકોના મતે, એવું માનવામાં આવે છે કે મહા મૃત્યુંજય મંત્રના જાપથી સ્પંદનો ઉત્પન્ન થાય છે જે માનવ શરીરના સારા સ્વાસ્થ્યને સુનિશ્ચિત કરે છે અને ભૌતિક શરીરને પુનર્જીવિત કરવામાં મદદ કરે છે.

તે સૌથી અસરકારક મંત્ર છે જે દીર્ધાયુષ્ય આપે છે, દુર્ભાગ્ય અને અકુદરતી મૃત્યુને ટાળે છે.

મુખ્યત્વે યજુર્વેદના એક ભાગ તરીકે ગણવામાં આવે છે, આ સ્તોત્ર ભયના નિવારણનું કારણ બને છે.

આ મહા મૃત્યુંજય મંત્રનો 108 વાર જાપ કરવાનું હિંદુ ધર્મમાં ખૂબ જ મહત્વ ધરાવે છે. તે આજુબાજુની તમામ નકારાત્મકતા (દુષ્ટતા) દૂર કરે છે અને સકારાત્મકતા લાવે છે.

મહામૃત્યુંજય મંત્રના રચયિતા કોણ છે?

માર્કન્ડેય ઋષિ મહામૃત્યુંજય મંત્રના રચયિતા છે. માર્કંડેય ઋષિએ આ મંત્રનો જાપ કરીને અમરત્વ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. મૃત્યુ પર વિજય મેળવવાના કારણે આ મંત્રને મહામૃત્યુંજય મંત્ર કહેવામાં આવે છે.

મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવાની રીત:

ઘણા લોકો રુદ્રાક્ષ માળા સાથે મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરે છે, જેમાં મુખ્યત્વે 108 માળા હોય છે.

તે 108 માળાનો ઉપયોગ આ ધાર્મિક મહા મૃત્યુંજય મંત્રના જાપની સંખ્યા ગણવા માટે કરવામાં આવે છે.

તે વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે “1”, “0”, અને “8” મૂળ રૂપે એકતા દર્શાવે છે, અને આડકતરી રીતે તેઓ બ્રહ્માંડને સૂચિત કરે છે.

વૈદિક ગાણિતિક અર્થઘટન મુજબ, 108 સૂર્ય અને પૃથ્વી અને પૃથ્વી અને ચંદ્ર વચ્ચેનું અંતર દર્શાવે છે, જે સૂર્ય અને ચંદ્રના વ્યાસ કરતાં 108 ગણું છે.

સામાન્ય રીતે, ભગવાન શિવને દૈવી ઉર્જાથી બચાવવા માટે સર્વશક્તિમાન મંત્રનો 108 વાર જાપ કરવામાં આવે છે.

ભગવાન શંકર દ્વારા મહામૃત્યુંજય જાપ દ્વારા ઈચ્છાઓની પૂર્તિ માટે મહામૃત્યુંજય જાપની પદ્ધતિ આગળ આપવામાં આવી છે –

  • સોમવારે મહામૃત્યુંજય જાપ શરૂ કરવો જોઈએ કારણ કે સોમવારને ભગવાન શંકરનો પ્રહાર માનવામાં આવે છે.
  • મહામૃત્યુંજયનો જાપ કરતા પહેલા એક સંકલ્પ લેવામાં આવે છે – શ્રીમહામૃત્યુંજય મંત્રસ્ય સપદલક્ષ પરિમિત્તમ જપમહંકરિષ્યે.
  • મહામૃત્યુંજય જાપ સપદલક્ષા એટલે કે 1.5 લાખ વખત કરવામાં આવે છે. જેમાં દરરોજ 10 માળા (1080) સાથે મંત્રનો જાપ કરવામાં આવે તો 125 દિવસમાં મંત્ર જાપ પૂર્ણ થાય છે.
  • મંત્રનો જાપ પૂર્ણ થયા પછી, રુદ્રયાગ, રુદ્ર અભિષેક પૂજા જેવી હવનદી કરવામાં આવે છે.

મહામૃત્યુંજય મંત્ર અનુષ્ઠાન કેવી રીતે કરવું?

શાસ્ત્રો અનુસાર, મહામૃત્યુંજય મંત્રનો લાભ પુરશ્ચરણ પદ્ધતિથી થાય છે, જે પાંચ પ્રકારના હોય છે-

  1. જપ
  2. અગ્નિની સામે ભગવાનને પ્રાર્થના કરવી
  3. તર્પણ
  4. માર્જિન
  5. બ્રાહ્મણ ખોરાક

1) જાપ – શાસ્ત્રો અનુસાર મહામૃત્યુંજય મંત્રનો દોઢ લાખ જાપ કરવાથી આ મંત્ર જાગે છે અને અગણિત લાભ આપે છે.

2) હવન-પુરાશ્ચરણ પદ્ધતિમાં જાપ કરતી વખતે “ઓમ” અને “નમઃ” ની ગણતરી કરવામાં આવતી નથી. જાપ સંખ્યા પૂર્ણ થયા પછી, મહામૃત્યુંજય મંત્રના દોઢ લાખ જાપનો દસમો ભાગ એટલે કે 12500 મંત્રોના અંતે “સ્વાહા” લગાવીને હવન કરવામાં આવે છે.

3) તર્પણ – હવનનો દશમો ભાગ એટલે કે 1250. મંત્રના અંતે તર્પયામી લગાવીને તર્પણ કરવામાં આવે છે.

4) માર્જન – તર્પણનો દશમો ભાગ એટલે કે 125 મંત્રો માર્જન છે, જેમાં મંત્રના અંતે ‘મરજયામિ’ અથવા ‘અભિંચયામિ’ લગાવ્યા પછી, દબાણ લઈને તેને પાણીમાં છાંટવાથી માર્જનની પદ્ધતિ પૂર્ણ થાય છે.

5) બ્રાહ્મણ ખોરાક – માર્જનના દસમા ભાગ એટલે કે 13 બ્રાહ્મણ વૃંદાને ખોરાક આપવામાં આવે છે.

ત્ર્યંબકેશ્વર મહાદેવ મંદિરમાં મહામૃત્યુંજ મંત્રનો જાપ કરવોઃ

ત્ર્યંબકેશ્વર આ એક ધાર્મિક સ્થળ છે જે મહારાષ્ટ્રના નાસિકમાં આવેલું છે અને મંદિરની ગણતરી 12 જ્યોતિર્લિંગોમાંના એક તરીકે થાય છે.

એવું કહેવાય છે કે ત્ર્યંબકેશ્વર જેવું એક અલગ પવિત્ર સ્થળ, ગંગા નદી જેવી પવિત્ર નદી અને બ્રહ્મગિરિ પર્વત (જ્યાંપવિત્ર નદી ગંગા ઉદ્દભવેલી) જેવો પવિત્ર પર્વત છે.

ત્રિસંધ્યા ગાયત્રી જેવા સ્થળો અને ભગવાન ગણેશના જન્મસ્થળ જેવા સ્થળો ત્ર્યંબકેશ્વરમાં છે.

ધર્મ સિંધુ અનુસાર, (એક પ્રાચીન હિંદુ ધાર્મિક ગ્રંથ), નારાયણ નાગબલી, કાલ સર્પ દોષ પૂજા, મહામૃત્યુંજય જાપ જેવી વિવિધ પૂજાઓ યોગ્ય માનવામાં આવે છે.

ત્ર્યંબકેશ્વર મંદિરમાં આ અનુષ્ઠાન કરવાથી સંબંધિત વ્યક્તિ ભગવાન ત્ર્યંબકરાજ સાથે જોડાય છે. વિષ્ણુ પુરાણ અનુસાર, ભગવાન ગોદાવરી દેવી અને ગૌતમ ઋષિની વિનંતી પર ત્ર્યંબકેશ્વરમાં રોકાયા હતા.

ત્ર્યંબકેશ્વર મંદિરમાં, પંડિતજી તમને મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવા અને બાકીની ધાર્મિક વિધિઓ કરવા માટે માર્ગદર્શન આપશે. તેની સાથે, તેઓ તમને સામગ્રી અને મુહૂર્તના શુભ સમય વિશે પણ માહિતી આપશે.

મહામૃત્યુંજય મંત્રના ફાયદાઃ

  • આ મંત્રમાં અપાર શક્તિ છે, જે બધી સમસ્યાઓ દૂર કરે છે.
  • બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં સવારે મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવાથી નકારાત્મકતાનો નાશ થાય છે.
  • આ મંત્રનો જાપ કરવાથી ભગવાન શિવની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.
  • તમામ રોગો મટે છે.
  • મહત્તમ લાભ માટે બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવામાં આવે છે.
  • આ મંત્રના આચરણથી સકારાત્મક ઉર્જા ઉત્પન્ન થાય છે, જે બધી નકારાત્મક વસ્તુઓનો નાશ કરે છે.
  • કોઈપણ વ્યક્તિ મૃત્યુને જીતી શકે છે.
  • આ મંત્રનો દરરોજ જાપ કરવાથી ગંભીર દુર્ઘટના, દુર્ભાગ્યથી દૂર રહી શકાય છે.
  • તે આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ પ્રદાન કરે છે.
  • જે લોકોની કુંડળીમાં “દોષ” હોય છે તેઓ આ શક્તિશાળી રુદ્ર મંત્રનો જાપ કરીને દોષની હાનિકારક અસરોને દૂર કરી શકે છે.
  • આ મંત્રનો જાપ આર્થિક પરેશાનીઓને દૂર કરવા માટે ઉપયોગી છે.
  • આ મંત્રમાં પાછલા જન્મના પાપોને ભૂંસી નાખવાની ક્ષમતા છે.

મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવાના કારણો:

જપનો અર્થ છે ભગવાન શિવની પ્રાર્થના, જેમના આશીર્વાદ મૃત્યુ પર વિજય મેળવે છે. મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવાના ઘણા કારણો છે, જે ઇચ્છિત સ્થિતિનો નાશ કર્યા વિના દુઃખ દૂર કરે છે.

મહામૃત્યુંજય જાપ કરવાના નિયમો

1) મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરતી વખતે શરીર અને મન સ્વચ્છ હોવું જોઈએ.

2) આ મંત્રનો જાપ કરતી વખતે તમારી પાસે શિવલિંગ અથવા ભગવાન શંકરની મૂર્તિ/ચિત્ર અથવા મહામૃત્યુંજય યંત્રમાંથી કોઈ એક પ્રતીકના રૂપમાં હોવું જોઈએ.

3) મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરતી વખતે અને અન્ય કોઈ પૂજા કે ઉપાસના કરતી વખતે તમારું મુખ પૂર્વ તરફ રાખવું.

4) મંત્ર જાપ હંમેશા કુશથી બનેલા આસન પર કરવા જોઈએ.

5) મંત્ર ફળદાયી બને તે માટે તેનો સ્પષ્ટ ઉચ્ચાર કરવો ખૂબ જ જરૂરી છે, નહીં તો મંત્રનો જાપ કરવાથી કોઈ ફાયદો નથી.

6) મહામૃત્યુંજય મંત્રનો ધીમી કે ઝડપી ગતિએ જાપ કરશો નહીં. જાપ કરતી વખતે હોઠને હલાવો પણ અવાજ સંભળાતો નથી, આ રીતે જાપ થાય છે.

7) મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કર્યા પછી માંસ-દારૂ અને અન્ય પ્રકારના વ્યસનોથી દૂર રહેવું જોઈએ.

8) ધૂપ-દીપ પ્રગટાવીને જપ કરવા જોઈએ.

9) મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવા માટે માત્ર રૂદ્રાક્ષની માળા જ વાપરવી જોઈએ.

10) ગૌમુખી રુદ્રાક્ષની માળા રાખીને મંત્રનો જાપ કરવો જોઈએ.

મહા મૃત્યુંજય પૂજા ખર્ચ

મહા મૃત્યુંજય પૂજાનો ખર્ચ ત્ર્યંબકેશ્વર પંડિતજી દ્વારા પૂજા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા હવન (હોમમ) અને સામગ્રી પર આધારિત છે.

પૂજા વિધિ પૂર્ણ થયા પછી, તે સંપૂર્ણ રીતે ભક્તો (યજમના) પર નિર્ભર કરે છે કે તે શું દક્ષિણા આપે છે.

મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવાનો શ્રેષ્ઠ સમય:

આ મન્તાનો પાઠ કરવાનો યોગ્ય સમય વહેલી સવારનો છે.

બપોરે 12 વાગ્યા પછી મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવામાં આવતો નથી.

પરંતુ જાગૃત જ્યોતિર્લિંગ મંદિર જેવા ત્ર્યંબકેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મંદિરમાં, આ મંત્રનો જાપ શુભ સમયે તામ્પ્રપત્રધારી પંડિતજી દ્વારા કરવામાં આવે છે.

You may have missed